Λευκάδα: Το Πρώτο Αρχαίο Θέατρο των Ιονίων Νήσων βγαίνει στο φως

07 Απρ Λευκάδα: Το Πρώτο Αρχαίο Θέατρο των Ιονίων Νήσων βγαίνει στο φως

Το Υπουργείο Πολιτισμού χαρακτηρίζει το εύρημα ως το πιο σημαντικό και επιβλητικό μνημείο της περιοχής, παρέχοντας λεπτομέρειες για τις αρχαιολογικές ανασκαφές και έρευνες που αποκάλυψαν το αρχαίο θέατρο της Λευκάδας.

Αυτή η μοναδική ανακάλυψη, η πρώτη του είδους της στα Επτάνησα, βρίσκεται στην καρδιά της αρχαίας πόλης της Λευκάδας, που ιδρύθηκε από τους Κορίνθιους στο βορειοανατολικό άκρο του νησιού πριν από τα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ.

Η Λευκάδα ήταν μια ισχυρή πόλη-κράτος που, χάρη στη στρατηγική της θέση κατά μήκος των θαλάσσιων οδών, γνώρισε σημαντική οικονομική και πολιτιστική άνθηση. Οι σωστικές ανασκαφές από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλίας-Ακαρνανίας και Λευκάδας έχουν αποκαλύψει εκτεταμένα αρχαιολογικά κατάλοιπα, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων των τειχών της πόλης, οικιστικών κατασκευών, νεκροταφείων και του λιμανιού.

Το θέατρο και η θέα προς το κανάλι, την Ακαρνανική ακτή και την Πρέβεζα. © Υπουργείο Πολιτισμού

Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, η μόνη συστηματική ανασκαφή στο νησί –μετά τις μεγάλες ανασκαφές που ανέλαβε ο W. Dörpfeld– έγινε τα τελευταία χρόνια, με ρητό σκοπό την αποκάλυψη του θεάτρου. Η τοποθεσία βρίσκεται περίπου 3 χλμ νότια της σύγχρονης πόλης της Λευκάδας, στη βορειοανατολική πλαγιά του λόφου Κούλμου. Η πλαγιά του λόφου, καλυμμένη με ελαιόδεντρα, προσφέρει πανοραμική θέα στο κανάλι και την παραθαλάσσια πεδιάδα όπου κάποτε εκτεινόταν η αρχαία πόλη.

Μέχρι το 2015, πολύ λίγα ήταν γνωστά για το θέατρο, βασισμένο μόνο σε δοκιμαστικά ορύγματα του 1901 από τον E. Kruger, συνεργάτη του W. Dörpfeld, όπως τεκμηριώνεται στο βιβλίο Alt Ithaka. Μετά την πλήρωση των χαρακωμάτων, η τοποθεσία του θεάτρου τελικά ξεχάστηκε, κατάφυτη από ελαιώνες και αυτοσχέδια κτίρια αποθήκευσης.

Η ξεχωριστή γεωμορφολογία της περιοχής και τα ορατά αρχαία κατάλοιπα στην επιφάνεια οδήγησαν στην εκ νέου ανακάλυψη της θέσης του θεάτρου το 1997 από την 16η Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Το 2015, οι αρχικές προσπάθειες για την ανασκαφή του, υπό την επίβλεψη της Δρ Ολυμπίας Βικάτου, έγιναν δυνατές με τη συνεργασία με τον τότε δήμαρχο Λευκάδας Κ. Δρακονταειδή και την υποστήριξη του πολιτιστικού συλλόγου «ΔΙΑΖΩΜΑ». Τα αρχικά δοκιμαστικά ορύγματα, που χρηματοδοτήθηκαν από τον δήμο, αποκάλυψαν τα καθίσματα, την ορχήστρα και τον τοίχο αντιστήριξης της σκηνής.

Σχεδιαστική απόδοση του θεάτρου. © Υπουργείο Πολιτισμού

Οι πλήρεις ανασκαφές ξεκίνησαν το 2017, με επικεφαλής την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλίας-Ακαρνανίας και Λευκάδας, με χρηματοδότηση 200.000 ευρώ από την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και τον Δήμο Λευκάδας, στο πλαίσιο συμφωνίας με το Υπουργείο Πολιτισμού. Χρειάστηκαν πέντε φάσεις για να αποκαλύψει τελικά η ομάδα το μεγάλο, εντυπωσιακό θέατρο το 2023.

Την ανασκαφή διευθύνει η Δρ Ολυμπία Βικάτος, Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς και πρώην προϊσταμένη της Εφορείας. Στην ομάδα συμμετέχουν οι αρχαιολόγοι Βίβιαν Στάικου και Βαρβάρα Γκίζα, ο τοπογράφος Γιώργος Λώλος, ο αρχιτέκτονας Νίκος Χατζηδάκης και η συντηρήτρια τέχνης Αφροδίτη Τιλιγάδα.

Η ανασκαφή ήταν ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς απαιτούσε την απομάκρυνση πολλών ελαιόδεντρων, εκτεταμένες χωματουργικές εργασίες, κατεδάφιση μεταγενέστερων κατασκευών και μετεγκατάσταση πολυάριθμων αρχιτεκτονικών στοιχείων. Η ανασκαφή αποκάλυψε το μεγαλύτερο μέρος του κοίλου (καθιστικό), την ορχήστρα, το αποχετευτικό κανάλι (εύριπος), τα περάσματα (πάροδοι), τους αναλημματικούς τοίχους και το μεγαλύτερο μέρος του σκηνικού κτιρίου.

Η κατάσταση του μνημείου, ιδιαίτερα του πάνω μέρους του κοίλου, είναι κακή λόγω τόσο της αρχαίας όσο και της σύγχρονης ανθρώπινης δραστηριότητας που περιλάμβανε γεωργική χρήση της γης.

Έργα μεταφοράς θρόνου το 2023. © Υπουργείο Πολιτισμού

Επιστύλιο στο νότιο πέρασμα του θεάτρου. © Υπουργείο Πολιτισμού

Το θέατρο έχει προσανατολισμό ΒΑ/ΝΔ και χωρίζεται σε 12 τμήματα καθισμάτων με 13 σκάλες (πλάτους 0,72–0,78 m). Το κάτω μέρος του κοίλου σώζεται καλύτερα, ιδιαίτερα ο κεντρικός χώρος, όπου παραμένουν ανέπαφα τα ασβεστολιθικά καλύμματα, τα σκαλοπάτια και οι πλάκες των κλίτων.

Το κεντρικό θέατρο έχει 21 σειρές καθισμάτων και πάνω από την 21η σειρά, πιθανότατα υπήρχε διάδρομος (διάζωμα). Πάνω από αυτό, τρεις σειρές ήταν λαξευμένες στον βράχο, ενώ το πάνω θέατρο (επιθέατρο) δείχνει μια ομοιόμορφη κεκλιμένη επιφάνεια βράχου, υποδηλώνοντας ότι δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Με 24 σειρές, το θέατρο μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 3.500 θεατές. Με το ανώτερο θέατρο πλήρως αναπτυγμένο, η χωρητικότητα θα μπορούσε να φτάσει τα 10.000 με 11.000 άτομα.

Βρέθηκαν θρόνοι για εξέχουσες μορφές, αποτελούμενοι από δύο ενωμένες θέσεις, συνολικού μήκους 2,6 μέτρων. Η ορχήστρα, εν μέρει λαξευμένη στο βράχο, σχηματίζει έναν πλήρη κύκλο με εξωτερική διάμετρο 16,65 μ. και περιβάλλεται από πέτρινο πλαίσιο που αποτελείται από τρεις σειρές λίθων, με καλούπια στη βάση και ταινία στο πάνω μέρος της πρόσοψής τους.

Στιγμιότυπο από τις εργασίες κοπής της ελιάς το 2017. © Υπουργείο Πολιτισμού

Ερευνήθηκε εν μέρει το ιδιαίτερα περίτεχνο αποχετευτικό κανάλι που διατρέχει την περίμετρο της ορχήστρας.

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις είναι τα ερείπια τριών πέτρινων θρόνων, περίτεχνα διακοσμημένων με πόδια λιονταριού, δελφίνια, πουλιά, σειρήνες και άλλα. Αυτά πιθανότατα προορίζονταν για ιερείς, αξιωματούχους της πόλης ή αξιωματούχους της Ακαρνανικής Συμμαχίας.

Οι δύο αναλημματικοί τοίχοι του κοίλου σώζονται σε μήκη 28 μ. και 20,4 μ. (βόρεια και νότια, αντίστοιχα). Το σκηνικό οικοδόμημα έχει μήκος 20 μ. και πλάτος 13 μ. και διατηρείται στο επίπεδο της βάσης του κίονα. Πολυάριθμα θραύσματα κιόνων από ψαμμίτη και κομμάτια θριγκού επιτρέπουν την ανακατασκευή του ιωνικού μετώπου σκηνής, το οποίο είχε 16 εμπλεκόμενους ημικίονες.

Η πόλη της αρχαίας Λευκάδας με τη θέση του θεάτρου. Στο παρασκήνιο, το κανάλι είναι ορατό. © Υπουργείο Πολιτισμού

Και στις δύο πλευρές της ιωνικής κιονοστοιχίας υπήρχαν ράμπες 9 μέτρων που οδηγούσαν στο λογείο (η οροφή της κιονοστοιχίας όπου έπαιζαν οι ηθοποιοί). Οι είσοδοι (πάροδοι) ήταν κλειστές με πύλες στην αρχή κάθε ράμπας. Ένας ισχυρός αναλημματικός τοίχος, 13 μ. πίσω από το προσκήνιο και σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο, αποτελούσε το ανατολικό όριο του σκηνικού συγκροτήματος.

Η κατασκευή του θεάτρου πιθανότατα ξεκίνησε τον 4ο αιώνα π.Χ., σε μια εποχή οικονομικής ανάπτυξης και ευημερίας για την πόλη που είδε πολλά δημόσια κτίρια να ανεγερθούν. Ωστόσο, οι δομικές λεπτομέρειες υποδηλώνουν μεταγενέστερες τροποποιήσεις. Στη ρωμαϊκή εποχή, μοιράστηκε τη μοίρα της πόλης – σταδιακή παρακμή. Μετά την ίδρυση της Νικόπολης από τον Οκταβιανό Αύγουστο το 31 π.Χ., πολλοί Λευκάδιοι μεταφέρθηκαν αναγκαστικά στη νέα πόλη.

Το θέατρο πιθανότατα εγκαταλείφθηκε στο τέλος της αρχαιότητας, με μεγάλο μέρος του υλικού του να επαναχρησιμοποιηθεί για νεότερα κτίρια, μερικά από τα οποία χτίστηκαν ακριβώς στην κορυφή του καθιστικού. Αν και σημαδεμένο από τον χρόνο –και ιδιαίτερα από την ανθρώπινη παρέμβαση– το θέατρο, αρμονικά ενταγμένο στην πλαγιά του λόφου με πανοραμική θέα της ευρύτερης περιοχής, είναι αναμφίβολα το πιο σημαντικό και επιβλητικό μνημείο που αποκαλύφθηκε στην αρχαία Λευκάδα.

Πηγή: greece-is.com