Ξάνθη: Ο καπνός που έγινε αρχιτεκτονική

22 Ιαν Ξάνθη: Ο καπνός που έγινε αρχιτεκτονική

Αναρτήθηκε 14:18ωρ σε Που να πάτε τι να δείτε από grvisit.com 0 Σχόλια

Στο βόρειο άκρο της Ξάνθης, ένα ευρύ δίκτυο λιθόστρωτων δρόμων θυμίζει πώς χτίζεται μια πόλη από την αρχή. Το 1829 σεισμοί ισοπέδωσαν τον παλιό οικισμό. Αυτό που ανέβηκε από τα συντρίμματα έγινε ένας από τους πιο αυθεντικούς βαλκανικούς οικισμούς που σώζονται σήμερα.

Οι βυζαντινές εκκλησίες επέζησαν και γύρω τους οι Ηπειρώτες τεχνίτες σχεδίασαν λαβύρινθο. Δεν ακολούθησαν ευθείες γραμμές, τα σοκάκια στριφογυρίζουν, ανεβαίνουν, ξαφνιάζουν με ανοίγματα σε μικρές πλατείες. Ήταν τον 19ο αιώνα και η Ξάνθη είχε 8.000 κατοίκους, αλλά ήταν πλούσια. Ο καπνός έφερνε χρήμα, από το χωράφι μέχρι την εξαγωγή, όλη η διαδικασία περνούσε από εδώ.

Τα κτίρια το δείχνουν. Βαλκανικά σπίτια με ξύλινες σκεπές, χάνια για τα ζώα των καραβανιών, μαγαζιά που μύριζαν μπαχαρικά. Και ανάμεσά τους, τα νεοκλασικά μέγαρα των καπνεμπόρων, κτίρια που έμοιαζαν βγαλμένα από Σμύρνη ή Θεσσαλονίκη, με μπαλκόνια σιδερένια και οροφές ψηλές.

Το 1939 ήρθε σχέδιο να διαπλατυνθούν οι δρόμοι, να ισιώσουν. Σχεδόν τα κατέστρεψαν όλα. Το 1976 κάποιοι είπαν “αρκετά” και η Παλιά Πόλη έγινε προστατευόμενη. Χρειάστηκε να περιμένουν μέχρι το 1992 για ολοκληρωμένη μελέτη, μέχρι το 1995 για προεδρικό διάταγμα που να ορίζει τι επιτρέπεται και τι όχι.

Σήμερα 1.200 κτίρια φέρουν ταμπέλα “διατηρητέο”. Από αυτά, 140 χαρακτηρίζονται εξαιρετικά, 130 σημαντικά, 260 αξίζουν προσοχή. Μετράνε κάθε τούβλο που αλλάζει, κάθε πόρτα που βάφεται. Αυτό σώζει τον οικισμό αλλά δημιουργεί και πονοκέφαλο σε όσους κληρονομούν σπίτια με στέγες που στάζουν.

Περπατάς στα στενά και νιώθεις ότι η Ξάνθη δεν αποφάσισε ποτέ αν είναι ανατολίτικη ή δυτική. Είναι και τα δύο. Εκκλησία δίπλα σε τζαμί, καφενείο δίπλα σε τσαγερί, νεοκλασικό απέναντι από οθωμανικό χάνι.

Και παντού, η σκιά του Μάνου Χατζιδάκι. Γεννήθηκε εδώ το 1925, μεγάλωσε σε ένα από αυτά τα σπίτια, πάτησε πρώτη φορά τα πλήκτρα πιάνου σε κάποιο σαλόνι με ψηλά ταβάνια. Την έλεγε “Διατηρητέα” πριν γίνει επίσημα. Σαν να το ήξερε.