Λέσβος: Ο παράδεισος ενός παρατηρητή πουλιών γεμάτος σπάνια είδη

18 Οκτ Λέσβος: Ο παράδεισος ενός παρατηρητή πουλιών γεμάτος σπάνια είδη

Η αναζήτηση για ένα Krüper’s Nuthatch είναι αυτό που προκαλεί όλο τον ενθουσιασμό. Από νωρίς το πρωί, περιπλανιόμαστε στο πευκοδάσος στη Μικρή Λίμνη , πατώντας σε ένα χαλί από πευκοβελόνες – αλλά δεν υπάρχει κανένα σημάδι από το πουλί. Επιλέξαμε να έρθουμε αργά τη σεζόν γιατί το καλοκαίρι είναι μια δύσκολη εποχή για παρατήρηση πουλιών. Μόνο τα φλαμίνγκο στις αλυκές Καλλονής και στη λιμνοθάλασσα Μεσότ παραμένουν αδιάφορα για τις εποχές που αλλάζουν. Αυτά τα υπέροχα πουλιά περνούν όλη τους τη μέρα βαδίζοντας στο νερό, ακόμη και κάτω από τον καυτό μεσημεριανό ήλιο, με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 30°C, περιπλανώνται γαλήνια σαν τίποτα να μην μπορεί να τα ενοχλήσει.

Η Έλενα Γαληνού, περιβαλλοντολόγος στη Μονάδα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Βορειοανατολικού Αιγαίου (μέρος του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής ή ΟΦΥΠΕΚΑ), μας λέει ότι αυτά τα φλαμίνγκο είναι εξαιρετικά ανθεκτικά στις ακραίες θερμοκρασίες. Είτε είναι 0°C είτε 40°C, θα τα βρείτε ακόμα στο ψάρεμα στο νερό. Αυτό είναι μια ευλογία για τους παρατηρητές πουλιών της τελευταίας περιόδου όπως εμείς και για εκείνους τους καλοκαιρινούς επισκέπτες που μπορεί να μην έχουν έρθει ειδικά για παρατήρηση πουλιών, αλλά θα συνεχίσουν να συναντούν διάφορα είδη.

Η περιοχή γύρω από τη Μονή Υψηλού είναι σημαντικό σημείο για παρατήρηση πουλιών. © Δημήτρης Τοσίδης

Ένας μαύρος πελαργός τρέφεται στη λιμνοθάλασσα στο Μεσσών. © Δημήτρης Τοσίδης

Ωστόσο, είναι την άνοιξη που η Λέσβος λάμπει πραγματικά ως hotspot παρατήρησης πουλιών, με περίπου 200 αποδημητικά είδη να περνούν από τα οικοσυστήματά της, 35 από αυτά τα είδη φωλιάζουν και στο νησί . Μαζί με τα πουλιά έρχονται χιλιάδες παρατηρητές πουλιών. Μόνο φέτος, υπολογίζεται ότι έφτασαν 12.000 επισκέπτες με πτήσεις τσάρτερ, κυρίως από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ολλανδία, αποκλειστικά για να δουν τα πτηνά θαύματα της Λέσβου. Αυτό είναι ένα προνόμιο μοναδικό σε αυτό το νησί, καθώς κανένα άλλο στην Ελλάδα δεν μπορεί να καυχηθεί για τέτοια βιοποικιλότητα. Τα περισσότερα ελληνικά νησιά, επειδή είναι μικρότερα και έχουν λιγότερα διακριτά οικοσυστήματα, δεν μπορούν να φιλοξενήσουν τέτοια ποικιλία άγριας ζωής ή τόσο μεγάλους πληθυσμούς.

Η Λέσβος είναι πολύ γνωστή στους παρατηρητές πουλιών από τη δεκαετία του 1990 . Το πρώτο βιβλίο που περιγράφει λεπτομερώς τα πουλιά του νησιού και τους οικοτόπους τους εκδόθηκε το 1992 από μια Αγγλίδα ονόματι Marjory Williams. Η πλούσια ορνιθοπανίδα του νησιού οφείλεται κυρίως στη μοναδική γεωγραφική του θέση. Βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ Ευρώπης και Ασίας και κατά μήκος των διαδρομών μετανάστευσης των πτηνών, η Λέσβος είναι το μόνο μέρος στην Ευρώπη όπου μπορούν να εντοπιστούν ορισμένα σπάνια ασιατικά είδη. Ένα από αυτά είναι το άπιαστο κρούπερ, το οποίο, εκτός από την Τουρκία, βρίσκεται μόνο στη Λέσβο και σποραδικά στη Γεωργία. Ομοίως, η εμβέλεια της σιδηρούχας πάπιας, η οποία εκτείνεται από την Κίνα έως τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου, περιλαμβάνει τη Λέσβο, όπως και αυτή της παγκόσμιας «σχεδόν απειλούμενης» σιδηρούχου πάπιας (Emberiza cineracea), που απαντάται μόνο στη Λέσβο (και σποραδικά στη Λέσβο). Χίος), και στην Τουρκία, το Ιράν και το Ιράκ.

Δύο Σουηδοί παρατηρητές πουλιών προσπαθούν να εντοπίσουν έναν Σμυρνιό τσούχτρα. © Δημήτρης Τοσίδης

Δύο βάλτους σε χαμηλή πτήση πάνω από τις αλυκές Καλλονής. © Δημήτρης Τοσίδης

Η μοναδική άγρια ​​ζωή του νησιού δεν περιορίζεται στα πουλιά. Η Λέσβος φιλοξενεί επίσης τον περσικό σκίουρο, γνωστό τοπικά ως «γαλία», που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στην Ευρώπη ή στην Ελλάδα . Ο ασιατικός δεντροβάτραχος και η οθωμανική οχιά βρίσκονται επίσης εδώ, αν και εμφανίζονται και σε άλλα μέρη της Ανατολικής Ελλάδας.

«Αν είσαι Ευρωπαίος και θέλεις να δεις αυτά τα είδη, είτε κάνεις ένα μακρύ ταξίδι είτε έρχεσαι στη Λέσβο – είναι τόσο απλό», εξηγεί η Γαληνού. «Αλλά η τοποθεσία του νησιού δεν ευνοεί μόνο την παρουσία ασιατικών ειδών. Προσελκύει επίσης αποδημητικά πουλιά, καθώς καθόμαστε απευθείας στον μεταναστευτικό διάδρομο Αφρικής-Ευρώπης. Τα μεγαλόσωμα πτηνά, ειδικά αυτά που κατεβαίνουν από τον Βόσπορο, προτιμούν να αποφεύγουν να πετούν πάνω από ανοιχτές θάλασσες και ως εκ τούτου κολλάνε στις ακτές. Οι ακτές της Τουρκίας είναι πολύ ανεπτυγμένες, επομένως μας προτιμούν».

Ωστόσο, δεν είναι μόνο η χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα του νησιού που προσελκύει τα πουλιά. Η Λέσβος, το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας, προσφέρει μεγάλη ποικιλία ενδιαιτημάτων, ο καθένας ξεχωριστός από τον άλλο . Αν σκεφτείτε την έντονη αντίθεση μεταξύ της δασικής ανατολικής περιοχής και του άγονου, ηφαιστειογενούς δυτικού τοπίου, το εύρος των οικοσυστημάτων γίνεται σαφές. Αυτή η ποικιλομορφία είναι που οδήγησε στην καταγραφή περίπου 330 ειδών πτηνών στη Λέσβο, από τα περίπου 450 είδη που απαντώνται στην Ελλάδα.

Σε επιφυλακή για τσούχτρα πεύκου στα δάση της Μικρής Λίμνης, με την Ελένη Γαληνού και τον γιο της. © Δημήτρης Τοσίδης

Μια ποικιλία οικοτόπων

Από ελαιώνες, πευκοδάση και καστανιές στα ανατολικά έως τους απόκρημνους βράχους, βραχώδεις εκτάσεις, θαμνώδεις εκτάσεις, αραιά δάση βελανιδιάς και απροσδόκητες χαράδρες στα δυτικά και από τα βοσκοτόπια και τη μακκία βλάστηση στα βόρεια έως τον παράκτιο υγρότοπο του νησιού. ρυάκια, η Λέσβος μπορεί να υπερηφανεύεται για μια εντυπωσιακή σειρά από ενδιαιτήματα για την άγρια ​​ζωή. Φιλοξενεί 84 υγροτόπους (περισσότεροι από οποιοδήποτε άλλο νησί του Αιγαίου εκτός από την Κρήτη), με 25 από αυτούς να βρίσκονται στον Κόλπο της Καλλονής . Στην περιοχή αυτή, όχι τυχαία, έχουν δημιουργηθεί και πέντε παρατηρητήρια πουλιών, τα τρία από τα οποία βρίσκονται στην Αλυκή Καλλονής, τον σημαντικότερο υδροβιότοπο του νησιού. Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Πληροφόρησης στη Σκάλα Καλλονής, το οποίο λειτουργεί υπό τη διεύθυνση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου, προσφέρει στους επισκέπτες ξεναγήσεις παρατήρησης πουλιών και τους εξοπλίζει με κιάλια και τηλεσκόπια. Ανάλογες δράσεις διοργανώνει και η Μονάδα Διαχείρισης Βορειοανατολικού Αιγαίου με έδρα τη Μυτιλήνη.

«Πέρα από την προσέλκυση επισκεπτών, εστιάζουμε ιδιαίτερα στην ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, ιδιαίτερα των κατοίκων και των σχολείων. Μόνο έτσι μπορούν να διατηρηθούν οι υγρότοποι, γι’ αυτό και το χειμώνα οργανώνουμε δημόσιες δραστηριότητες», λέει ο Δρ Νίκος Ζούρος, διευθυντής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας.

Πανοραμική άποψη των υγροτοπικών συστημάτων της Καλλονής. © Δημήτρης Τοσίδης

Εκτός από οργανωμένες ομάδες, πολλοί παρατηρητές πουλιών περιφέρονται μόνοι τους στο νησί. Συναντάμε δύο Σουηδούς παρατηρητές πουλιών που έχουν στήσει το ρολόι τους στη βάση του λόφου κοντά στη Μονή Υψηλού , κοιτάζοντας μέσα από τα κιάλια τους για να δουν το σπάνιο κολπίσκο. Καθώς παρακολουθούν, αρπακτικά πουλιά πετούν από πάνω μας. Στο ηφαιστειακό, άγονο δυτικό τμήμα της Λέσβου, τα αποδημητικά πουλιά προσελκύονται σε καταπράσινα βοσκοτόπια και άλλα κατάφυτα μπαλώματα, φιλόξενοι διαδρόμους που τροφοδοτούνται από ρυάκια. Οι τσούχτρες, οι μυγοπαγίδες, οι κίτρινες ουρές και τα αρπακτικά πουλιά καθιστούν αυτή την περιοχή το δεύτερο πιο σημαντικό σημείο συγκέντρωσης της ορνιθοπανίδας του νησιού.

Οι ξένοι παρατηρητές πουλιών εκτιμούν την εύκολη πρόσβαση όλων των τοποθεσιών παρατήρησης πουλιών. Όπως μας λένε οι Σουηδοί, που το επισκέπτονται σχεδόν κάθε χρόνο, όταν προσθέτεις στα ήρεμα παραδοσιακά χωριά και το καλό υγιεινό φαγητό, το νησί γίνεται ιδανικός προορισμός για τους λάτρεις της φύσης. Είναι επίσης αξιοσημείωτο για τα ερπετά και τις πεταλούδες του και για τη μοναδική του χλωρίδα , συμπεριλαμβανομένων των άγριων ορχιδέων και του σπάνιου κίτρινου ροδόδεντρου. «Ιδιαίτερα οι Βρετανοί εντυπωσιάζονται ακόμη και από τα κοινά είδη που εμφανίζονται εδώ σε μεγάλους αριθμούς», σημειώνει η Γαληνού. «Για παράδειγμα, τα δύο τελευταία ζεύγη ιπποφόρων Montagu’s στην Αγγλία εκτράφηκαν εκεί πριν από τρία χρόνια, ενώ εδώ, κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης, μπορείτε να δείτε δεκάδες σε μια μέρα. Η φύση μας παραμένει ανέγγιχτη».

Η μασκοφόρος shrike, που ζει σε μεγάλο βαθμό στη Μέση Ανατολή και είναι μόνο αραιά παρούσα στη Βόρεια Ελλάδα. Το αυλάκι του Cretzschmar, που βρίσκεται μόνο στην Ελλάδα και την Τουρκία και το Isabelline Wheatear, ένα είδος ιθαγενές στην ανατολική Ελλάδα και την Ασία: όλα αυτά φωλιάζουν στη Λέσβο κάθε άνοιξη, συμβάλλοντας στη βιοποικιλότητα του νησιού. Αυτή η ποικιλομορφία ενισχύεται περαιτέρω από τα αναπαραγόμενα αρπακτικά πτηνά, όπως η μακρυπόδαρη καρακάξα, το μικρότερο κιρκινέζι, το γεράκι της Ελεονώρας και ο κοντοαετός φιδιού. Εντοπίζουμε έναν από αυτούς τους αετούς να κάνει βουτιές για να πιάσει τη λεία του πάνω από το απολιθωμένο δάσος του Σιγρίου. Αν και δεν βλέπουμε κανένα ασιατικό είδος πουλιών, ίσως λόγω εποχής, ένα βράδυ κοντά στις ερημικές περιοχές γύρω από τον Κόλπο της Καλλονής, ένας Περσικός σκίουρος κάνει μια εντυπωσιακή εμφάνιση μπροστά στο αυτοκίνητό μας. Μας ρίχνει μια γρήγορη ματιά πριν φύγουμε, χωρίς αμφιβολία να βρούμε αυτό το φευγαλέο καρύδι του Krüper κάπου κατά μήκος των συνόρων ανάμεσα στο πευκοδάσος και τους ελαιώνες.

Πηγή: greece-is.com